Kanadyjscy badacze sprawdzili, czy preparaty krwi można przewieźć w głąb Arktyki i zachować je w pełni sprawne. Po trzytygodniowej operacji wojskowej okazało się, że tak: krew i jej składniki wytrzymały mróz, długie loty i jazdę skuterami śnieżnymi, a testy laboratoryjne potwierdziły ich przydatność do transfuzji.

Krew jako zasób równie ważny jak amunicja

Kanadyjskie wojsko zaprosiło do współpracy dr. Jasona Ackera, badacza związanego z Canadian Blood Services i University of Alberta, by pomógł poprowadzić dotąd najdalej wysuniętą na północ dostawę preparatów krwi. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Transfusion”.

Powód jest prosty: według Ackera doświadczenia z konfliktów pokazują, że żołnierze z dostępem do krwi częściej przeżywają. Badacz ujął to tak: „Krew staje się równie niezbędna jak kule, gdy chodzi o wysyłanie wojsk na front” (parafraza wypowiedzi dr. Jasona Ackera). Na odległych terenach Arktyki ewakuacja medyczna do szpitala może trwać wiele godzin, a nawet dni, a dostęp do krwi bywa bardzo ograniczony lub żaden. Dotyczy to zarówno żołnierzy, jak i mieszkańców północnych społeczności.

Trzy temperatury, jeden transport

Kluczem do sukcesu jest utrzymanie stałej temperatury, a problem w tym, że różne preparaty wymagają różnych warunków:

• krew pełna i koncentrat krwinek czerwonych – od 1 do 6°C, jak w lodówce,
• osocze – w stanie zamrożonym, w temperaturze -18°C,
• osocze suszone i płytki krwi – w temperaturze pokojowej.

Zapewnienie wszystkich trzech zakresów naraz bardzo komplikuje logistykę. W badaniu preparaty wysłano z Ottawy do ośrodka szkoleniowego kanadyjskich sił zbrojnych w Resolute oraz do Fort Eureka w kanadyjskim Nunavut, który na czas operacji stał się jednym z najlepiej wyposażonych punktów medycznych i największych banków krwi w Arktyce. Krew narażona była na temperatury od 30°C w przegrzanych kabinach samolotów po -40°C na zewnątrz.

Wyniki i kolejne kroki

Po powrocie próbki trafiły do laboratorium Ackera w Edmonton. Badania wykazały, że zachowały jakość, przydatność do transfuzji i sprawność funkcjonalną przez całe trzy tygodnie, aż do spodziewanej daty ważności. Naukowiec ma już doświadczenie z transportem krwi w ekstremalnym upale na Bliskim Wschodzie, ale to pierwsze badanie, które objęło warunki polarne.

Standard NATO zakłada pomoc ratunkową w ciągu 10 minut, resuscytację z użyciem krwi w ciągu godziny i operację w ciągu dwóch godzin. Na Dalekiej Północy był on dotąd praktycznie nieosiągalny ze względu na odległości i klimat. Kolejny etap badań, planowany na najbliższą zimę, obejmie sprawdzenie pobierania i przechowywania krwi na miejscu, na wypadek zwiększonego zapotrzebowania, np. podczas ryzykownej misji.

Co to oznacza dla Polski

Badanie dotyczy kanadyjskiej Arktyki i nie ma bezpośredniego przełożenia na polskie realia, gdzie szpitale są stosunkowo blisko. Wnioski mogą jednak interesować państwa NATO i UE, które rozważają działania w trudnym terenie, a także służby ratownicze pracujące na odludziu, na przykład w górach. Sama zasada, że łańcuch chłodniczy dla krwi musi być nieprzerwany, obowiązuje także w Polsce w codziennej pracy centrów krwiodawstwa.

Warto pamiętać, że to jedna operacja, choć z wyraźnym wynikiem. Autorzy zapowiadają dalsze testy, by mieć pewność, że krew użyta w razie potrzeby będzie bezpieczna dla odbiorców.

Źródło: Medical Xpress – „Three-week Arctic operation shows blood products can survive harsh transport conditions and remain transfusion-ready”