W okolicach Tulum w Meksyku powstał park, który ma chronić jaguary, a jednocześnie pozwala zwiedzającym poznawać tamtejszą przyrodę. Studio Colectivo C733 otoczyło ponad 1000 hektarów lasu 18-kilometrowym murem z wapienia, przez który zwierzęta mogą swobodnie się przemieszczać.

Mur, który nie jest barierą

Parque del Jaguar leży na wybrzeżu i obejmuje tropikalny las, namorzyny, podziemne rzeki oraz krasowe podłoże. Znajduje się tu także starożytne stanowisko archeologiczne Tulum. Dla jaguarów był to ważny obszar występowania, ale ich swobodne poruszanie się utrudniały drogi, zabudowa i turystyka. Teren ucierpiał też z powodu skażonej gleby wokół dawnego lotniska oraz przecinającej go autostrady Cancún–Tulum.

Projektanci zrezygnowali z klasycznego, szczelnie zamkniętego rezerwatu. Wokół parku ułożyli mur typu tecorral, wzorowany na tradycyjnych kamiennych ogrodzeniach Majów. Powstał z wapienia układanego na sucho, bez zaprawy. Szczeliny między kamieniami pozwalają zwierzętom przechodzić, a mur nadal wyznacza wyraźną granicę obszaru chronionego.

Zwiedzanie z ograniczonym wpływem na las

Nowe budynki i platformy widokowe skupiono w miejscach, które były już wcześniej przekształcone, dzięki czemu duża część terenu pozostała nietknięta. Po parku poruszać się można pieszo i na rowerze, a dodatkowo wprowadzono transport elektryczny. Trasy łączą obiekty dla odwiedzających z miejscami ważnymi archeologicznie i przyrodniczo.

Przy głównym wejściu stoi drewniany budynek z pionowymi listwami w elewacji i dachem z plecionej strzechy palmowej. Mieszczą się w nim muzeum, kawiarnia, sklep, sala wielofunkcyjna i otwarte forum, a także kuchnia przystosowana do gotowania na dymie. W parku są również wieże obserwacyjne oraz długa kładka zawieszona wśród koron drzew, z której widać geologię, system wodny i bogactwo gatunków. W najwrażliwszych miejscach dostęp jest bardziej kontrolowany, by nie płoszyć zwierząt, także jaguarów. Na wybrzeżu kamienne platformy, schody i drewniane pomosty prowadzą do punktów widokowych nad Morzem Karaibskim.

Autorzy podkreślają, że chcą traktować architekturę jako coś zmiennego w czasie. Jak napisało Colectivo C733: „Parque del Jaguar shifts architecture from a static intervention to an evolving framework that connects environment, culture, and collective awareness”.

Materiały i odtwarzanie przyrody

• lokalny wapień i drewno chicozapote,
• sascab, naturalny materiał na bazie wapienia,
• strzecha z liści palmowych,
• zielone dachy, zacienione przestrzenie i naturalna wentylacja, które ograniczają potrzebę mechanicznego chłodzenia.

Równolegle z budową prowadzone są prace środowiskowe: oczyszczanie gleby, zalesianie i odtwarzanie naturalnych cieków wodnych. W dawnych miejscach zabudowy usunięto asfalt, aby przywrócić grunt i połączyć rozdzielone siedliska.

Co to oznacza dla czytelnika w Polsce

Park nie leży w Europie, więc bezpośrednio nas nie dotyczy, ale pomysł jest czytelny także z polskiej perspektywy. Podobne problemy, czyli drogi dzielące siedliska zwierząt i presja turystyki, występują również u nas, a w Unii Europejskiej mówi się o ochronie korytarzy ekologicznych. Meksykański projekt pokazuje, że ochrona przyrody nie musi oznaczać całkowitego zamknięcia terenu: można połączyć ją z edukacją i ruchem turystycznym, jeśli ten będzie kontrolowany.

Dla osób planujących podróż w tamte strony to zapowiedź innego modelu zwiedzania okolic Tulum, z naciskiem na piesze i rowerowe trasy oraz poznawanie przyrody. Warto jednak sprawdzić aktualne zasady wstępu przed wyjazdem, bo część obszarów ma ograniczony dostęp.

Colectivo C733 działa od 2019 roku. Tworzą je Gabriela Carrillo, Carlos Facio, José Amozurrutia, Eric Valdez i Israel Espín, a zespół zajmuje się architekturą publiczną i infrastrukturą miejską w Meksyku.

Źródło: Dezeen – „Mexico’s Parque del Jaguar protects jaguars with 18-kilometre limestone wall”